طبیعت و آب و هوا ترکیه

ترکیه به هفت منطقه آب و هوایی و جغرافیایی تقسیم می‌شود:

منطقه آناتولی شرقی
مناطق شرقی کشور را در بر می‌گیرد و مرتفع‌ترین و ناهموارترین منطقه ترکیه محسوب می گردد. این منطقه با مساحت ۱۶۳هزار کیلومترمربع بزرگترین منطقه در ترکیه می باشد؛ ولی نسبت به سایر مناطق ترکیه، تراکم جمعیت کمتری دارد. آب‌وهوای این منطقه معتدل قاره‌ای است. کوه آغری بلندترین کوه ترکیه در این منطقه قرار دارد. همچنین، دو رود مهم دجله و فرات از این منطقه سرچشمه می‌گیرند.

منطقه فلات آناتولی مرکزی
شامل دره‌هایی است که ساحل اژه را از فلات آناتولی جدا می‌سازد و در مرکز ترکیه قرار دارد. مساحت این منطقه ۱۵۱هزار کیلومترمربع و آب‌وهوای آن نیمه‌خشک قاره‌ای است. معمولا در طول سال، بارندگی در این منطقه کم است. آنکارا، پایتخت ترکیه، در این منطقه قرار دارد.
منطقه دریای سیاه
شامل مناطق ساحلی شمال کشور است و در جنوب دریای سیاه قرار دارد. این منطقه به صورت کمربندی در بالای ترکیه قرار گرفته است. مساحت این منطقه ۱۴۱هزار کیلومترمربع است و و در حدود ۱۸درصد از مساحت ترکیه را در بر می‌گیرد. این منطقه، تنها منطقه در کشور است که مردم روستانشین آن بیش از مردم شهر نشین‌اند. این منطقه آب‌وهوای اقیانوسی دارد. در ساحل، تابستان‌ها گرم و مرطوب و زمستان‌ها سرد و مرطوب است. همچنین این منطقه در مقایسه با دیگر مناطق ترکیه، بیشترین میزان بارندگی را در طول سال دارد.
منطقه مدیترانه
شامل سواحل دریای مدیترانه در جنوب است. مساحت این منطقه ۱۲۰هزار کیلومتر مربع است. آب‌وهوای آن در ساحل مدیترانه‌ای است و تابستان‌هایی گرم و خشک و زمستان‌هایی سرد و مرطوب دارد. آب‌وهوای مناطق داخلی قاره‌ای است و تابستان‌هایی گرم و خشک و زمستان‌هایی سرد و برفی دارد. شهر توریستی آنتالیا در این منطقه قرار گرفته است.
منطقه اژه
این منطقه با مساحت ۷۹هزار کیلومترمربع در غرب کشور قرار گرفته است. منطقه اژه آب‌وهوای مدیترانه‌ای و معتدل دارد. در طول ساحل، تابستان‌ها گرم و خشک و زمستان‌ها معتدل و سرد است. در مناطق داخلی تابستان‌ها گرم و خشک و زمستان‌ها سرد و همراه با بارش برف است. شهر ازمیر در این منطقه قرار دارد.
منطقه جنوب شرقی آناتولی
در شمال سوریه و عراق و در جنوب شرقی ترکیه قرار دارد. مساحت این منطقه ۷۵هزار کیلومترمربع است. این منطقه تحت تاثیر آب‌وهوای قاره‌ای و مدیترانه‌ای قرار دارد و از قدیم یکی از مهم‌ترین نواحی کشاورزی کشور بوده و حدود ۲۰درصد از آن زمین‌های کشاورزی است. رود دجله و فرات از این منطقه می‌گذرد و به ترتیب به سمت عراق و سوریه جاری می‌شوند.

منطقه تراس و سرزمین‌های مرزی دریای مرمره

شامل بخش اروپایی ترکیه یا به عبارت دیگر، منطقه تراس و سرزمین‌های مجاور دریای مرمره در شمال غربی کشور می‌شود. مساحت این منطقه در حدود ۶۷هزار کیلومترمربع است. این منطقه کوچکترین و در عین حال پرجمعیت‌ترین منطقه در ترکیه می‌باشد. تابستان‌های این منطقه گرم و مرطوب و زمستان‌های سرد و گاهی اوقات با بارش برف همراه است. بخش شرقی این منطقه، کوهستانی و بلندترین نقطه آن کوه اولوداغ با ارتفاع ۲۵۴۳متر است. شهر استانبول در این منطقه قرار گرفته است.

آب‌وهــــوا:
همه فصول سال برای سفر به ترکیه مناسب است. وجود پستی و بلندی در ترکیه باعث ایجاد تفاوت‌های آب‌وهوایی در بین مناطق این سرزمین شده است. به طور کلی، ترکیه چهار منطقه آب‌وهوایی دارد:
سواحل جنوب و سواحل غرب با آب‌و هوایی مدیترانه‌ای؛
سواحل دریای سیاه با تابستان‌هایی گرم و زمستان‌هایی معتدل و مرطوب؛
بخش‌های شرق و شمال شرقی ترکیه با آب‌وهوایی کوهستانی؛
بخش‌های مرکزی فلات آناتولی با آب‌وهوایی نسبتا خشک قاره‌ای.
در طول سردترین ماه‌های زمستان، دی و بهمن، اختلاف زیادی میان درجه حرارت ناحیه‌های ساحلی از جمله سواحل جنوب، سواحل غرب و سواحل دریای سیاه و منطقه‌های سرد داخلی مشاهده می‌گردد. در نواحی مرتفع شرقی زمستان‌ها طولانی‌تر و سردتر است. در نواحی کوهستانی و شمالی ترکیه باران به مقدار زیاد و به طور منظم می‌بارد؛ ولی هرچه از سمت مغرب به سمت مشرق می‌رویم از مقدار باران کاسته می‌شود. گرم‌ترین تابستان کشور در آناتولی جنوب شرقی است. میزان بارندگی در فلات آناتولی حدود نصف نواحی ساحلی است. به طورکلی، این میزان بارندگی مربوط به ماه‌های اکتبر و آوریل است. بیشتر مواقع، در زمستان این بارش به صورت برف در می‌آید.
کوه‌هـــا
سرزمین ترکیه، فلاتی مرتفع است و کوه‌های آن متعلق به دوران سوم زمین‌شناسی هستند. بخش آسیایی ترکیه شامل کمربندی از سلسله‌ کوه‌های جوان با ارتفاع متوسط ۱۱۰۰متر از سطح دریا است که این ارتفاعات مشرف بر نواحی داخلی هستند و بخش‌های مرکزی نسبتا هموار را احاطه کرده‌اند. تعدادی از بلندترین کوه‌های ترکیه عبارتند از:
آغری
کوه آغری دو قله آتشفشانی غیرفعال به نام‌های آغری بزرگ و آغری کوچک دارد. آغری بزرگ، بلندترین قله ترکیه است. کوه آغری در شمال شرقی کشور ترکیه، در استان آغری و در مرز ایران، جمهوری آذربایجان و ارمنستان، قرار دارد. این کوه در قرآن، کوه جودی نامیده شده است.
اولودوروک
این قله، بلندترین قله کوه جیلو در استان هاککاری است. این کوه در نزدیکی استان آذربایجان غربی در ایران قرار دارد.
سبحان
کوه آتشفشانی غیرفعالی است که در شمال غربی دریاچه وان قرار دارد. این کوه، دومین کوه بلند آتشفشانی ترکیه، پس از آغری، است.
کاچکار
این کوه در استان ریزه، در شمال شرقی ترکیه قرار دارد. به خاطر زیبایی این کوه به آن عروس قلل ترکیه در سواحل دریای سیاه می‌گویند.
ارجییِس
این کوه آتشفشانی در ۲۵ کیلومتری جنوب استان کایسری، تقریبا در مرکز ترکیه، قرار دارد و بلندترین کوه در آناتولی مرکزی محسوب می گردد.
رودهــــا
رودهای بسیار زیادی در ترکیه جریان دارند. این رودها از کوه‌های مختلف سرچشمه می گیرند و پس از گذشتن از ترکیه و بعضی از کشورهای همسایه به دریاهای اطراف می‌ریزند. لازم به ذکر است که تمام رودهای ترکیه، به غیر از دو رود، از داخل ترکیه سرچشمه می‌گیرند: اورونتس یا نهرالعاصی از لبنان و ماریتسا یا مِریچ از بلغارستان سرچشمه می‌گیرند. کیزیل ایرماک، بلندترین رودخانه ترکیه است و به دریای سیاه می‌ریزد. بیشترین کاربرد این رود در تولید انرژی برق‌آبی (هیدروالکترونیک) است.
دجله و فرات که از جنوب شرقی ترکیه، رشته کوه توروس، سرچشمه می‌گیرند؛ به خلیج فارس می‌ریزند. دجله بعد از ترکیه به کشور عراق جاری می‌شود، ولی فرات مسیری نسبتا طولانی را در سوریه طی می‌کند و سپس وارد عراق می‌شود.
رودخانه آراز یا آراس که از منطقه ارزروم سرچشمه می‌گیرد، از مرز ترکیه، نخجوان، جلفا و ارمنستان می‌گذرد و پس از گذر از مرز ایران و جمهوری آذربایجان وارد جمهوری آذربایجان شده و به رودخانه کورا می‌پیوندد و در نهایت به دریای خزر می‌ریزد. این رود در سال ۱۸۱۳ میلادی و در پی عهدنامه ترکمنچای به عنوان مرز ایران و روسیه برگزیده شد.
دریاچـــه‌ها
ترکیه، حدود ۶۵ دریاچه کوچک و بزرگ، با مساحت کلی نه هزار کیلومترمربع، دارد. بیشتر دریاچه‌های این کشور آب شیرین هستند و تنها تعداد کمی از آنها آب شورند. از نظر تعداد و حجم آب، دریاچه‌های آناتولی شرقی بالاترین میزان ذخیره آبی را دارند. دریاچه آب‌شور وان، بزرگ‌ترین دریاچه ترکیه، در این قسمت واقع شده است. دریاچه‌های زیادی نیز در مناطق غربی کشور قرار گرفته‌اند که دریاچه‌های بئی شهیر و اِغیردیر از آن جمله‌اند.
در مناطق نزدیک به دریای مرمره، دریاچه‌های ساپانجا، ایزنیک، اولوبات، مانیاس، دوروسو، کوچوک چکمه‌جه و بویوک چکمه‌جه قرار گرفته‌اند.
توز گؤلو (دریاچه نمک)، دومین دریاچه بزرگ ترکیه، در آناتولی مرکزی قرار گرفته است. آب این دریاچه بسیار شور و غلظت نمک آن بسیار بالاست.
دریاچه‌های مصنـوعی
با احداث سدهای مختلف، دریاچه‌های مصنوعی جدیدی نیز به جمع دریاچه‌های موجود در ترکیه اضافه شده است. هدف از احداث این دریاچه‌ها، تولید انرژی برق‌آبی و همچنین جمع‌آوری آب برای کشاورزی و دیگر مقاصد بوده است. در حال حاضر سدهای عظیم دیگری نیز در دست احداث هستند و در چند سال آینده دریاچه‌های مصنوعی دیگری در ترکیه ایجاد خواهند شد.
دریاهـــا
آک دنیز یا دریای مدیترانه
بخشی از آن در جنوب ترکیه قرار دارد. این دریا در میان سه قاره آفریقا، آسیا و اروپا قرار گرفته است و از لحاظ کشتیرانی و حمل و نقل جزو مهمترین دریاهای جهان به شمار می‌رود.
کارادنیز یا دریای سیاه
در شمال ترکیه قرار گرفته است. دیگر کشورهایی که در اطراف دریای سیاه قرار گرفته‌اند، شامل بلغارستان، رومانی، روسیه، اوکراین و گرجستان است.
دریای اژه
در غرب کشور، بین یونان و ترکیه، قرار گرفته است و در واقع بخشی از دریای مدیترانه است.
دریای مرمره
دریای داخلی در شمال غربی کشور است. این دریا از شمال به وسیله تنگه بسفر، به دریای سیاه و از جنوب به وسیله تنگه داردانل، به دریای اژه در جنوب ترکیه متصل می‌شود. این دو تنگه، دریای سیاه را به دریاهای آزاد متصل می‌کنند که در حقیقت جداکننده بخش آسیایی ترکیه از بخش اروپایی آن هستند.
جزیــــره‌ها
در دریای مرمره و اژه جزایری وجود دارد که متعلق به کشور ترکیه هستند. برخی از این جزایر از جنبه‌های مختلف مانند گردشگری و اقتصادی اهمیت دارند. مهم‌ترین آنها عبارتند از:
گؤکچه آدا
بزرگترین جزیره ترکیه گؤکچه آدا نام دارد که در شمال دریای اژه، غربی‌ترین نقطه ترکیه قرار دارد. بخشی از این جزیره پوشیده از درخت است.
جزیره مرمره
بزرگترین جزیره در دریای مرمره به همین نام شناخته می شود. علت برتری این منطقه، نسبت به سایر مناطق، وجود معادن غنی نوعی خاص از سنگ مرمر است.
آدالار یا جزایر پرنس
آدالار یا جزایر پرنس، با مساحتی در حدود یازده کیلومترمربع، شامل نه جزیره در نزدیکی سواحل آسیایی استانبول و در میانه دریای مرمره است. این نه جزیره به صورت حلقه‌های زنجیر در امتداد هم، قرار گرفته‌اند. پنج جزیره از آنها مسکونی و چهار جزیره غیرمسکونی است. در بین این جزایر جزیره بویوک آدا، به معنی جزیره بزرگ، از همه وسیع‌تر است. اگرچه این جزیره از نظر مساحت کوچک است؛ اما گردشگران زیادی از جمله ایرانیان از آن دیدن می‌کنند.
تنگـــه‌ها
تنگه‌های ترکیه شامل تنگه بسفر و تنگه داردانل می‌شود. این تنگه از یک طرف، دریای سیاه را به دریای مرمره و از طرف دیگر دریای اژه را به دریای مدیترانه متصل می‌کند و مرز بین قاره اروپا و آسیاست.
بُسفر یا تنگه استانبول، باریک‌ترین تنگه جهان است و حدود ۳۰ کیلومتر طول و در حدود۷۰۰ متر عرض دارد. در مرکز آن، جهت آب در سطح از طرف دریای سیاه به طرف دریای مرمره در حرکت است؛ اما در زیر این سطح، جریان آبی برخلاف این جهت جریان دارد. از نظر استراتژیک و نظامی این تنگه اهمیت بسیاری دارد.
در تمام جهان تنگه داردانل را با این نام می‌شناسند؛ اما در ترکیه به آن چاناک کاله هم می‌گویند. این مسئله به این خاطر است که استانی با همین نام در نزدیکی این تنگه قرار گرفته است. طول داردانل ۶۸ کیلومترمی‌باشد. آب در این تنگه در دو جهت جریان دارد؛ در سطح آب از دریای مرمره به اژه و در لایه پایین در جهت معکوس در حرکت است.
تنگه بُسفر از نظر میزان رفت وآمد دومین تنگه در جهان است و دولت ترکیه در نظر دارد به منظور کاهش حجم ترافیکی آن، پروژه کانال آبی استانبول را، در صدمین سالگرد تأسیس جمهوری ترکیه، در سال ۲۰۲۳، به بهره‌برداری برساند.
خلیــــج‌ها
در شمال و جنوب ترکیه، رشته کوه‌ها موازی با خط‌های ساحلی هستند؛ بنابراین در این قسمت‌هاتعداد بسیار کمی خلیج ایجاد شده است و اکثر خلیج‌های ترکیه در غرب کشور، دریای اژه و مرمره، قرار دارد.
خلیج فتحیه، خلیج آنتالیا، خلیج اسکندرون و خلیج مرسین شاخه‌هایی از دریای مدیترانه هستند.
از خلیج‌های دریای اژه هم می‌توان خلیج گؤک اووا، خلیج ساروس، خلیج چاندارلی، خلیج ازمیر و خلیج اِدرِمیت را نام برد. همچنین، خلیج گملیک شاخه‌ای از دریای مرمره است.
خلیج گلدن هورن یکی از بنادر طبیعی جهان است. این خلیج در میانه شهر استانبول قرار گرفته و با دریای مرمره تشکیل یک شبه جزیره را می‌دهد. محل اتصال این خلیج به دریای مرمره، مدخل ورود تنگه بُسفر به دریای مرمره است. این خلیج بخاطر زیبایی و همچنین تاریخچه‌اش توجه بسیاری از مسافران را به خود جلب کرده است.
همچنین اسم این خلیج با فتح استانبول توسط تورکها عجین شده است. زمانیکه کشتیهای جنگی متعلق به امپراطوری روم شرقی ورودی خلیج را بسته بودند، نیروی دریائی ارتش عثمانی با عبور دادن شبانه کشتیهایشان از تپه های اطراف خلیج و به آب انداختن آنها در پشت کشتیهای رومی، موفق شدند پایتخت این امپراطوری را فتح کنند.

نوشته های اخیر